Башҡорт теле/Һүҙлектәр/Географик атамалар (Башҡортостан, Рәсәй) — версиялар араһындағы айырма

Перейти к навигации Перейти к поиску
Үҙгәртеү аңлатмаһы юҡ
(бүлдем)
Нет описания правки
==''' Башҡортостандағы һәм башҡорт сығышлы атамалар''' ==
* Аваляк  — Әүәләк (Ирәмәлдә) (Средний А.  — Урта Ә., Большой А.  — Оло Ә.)
* Абараш-Баш  — Абарашбаш
* Белые Гребни  — Аҡҡырлас
* Большой Иремель  — Оло Ирәмәл
* Большой Шаршалабиик  — Оло Шыршылыбейек
* Зигальга (хребет)  — Егәлгә һырты
* Малый Иремель  — Кесе Ирәмәл
* Медвежье ущелье  — Ҡырымбикә тарлауығы (Ишембай р. Иҫкесәк ауылынан 3 км-ла)
* Синяк (хребет)  — Иһәнәк (Ирәмәлдәге һырт) (Малый С.  — Кесе И., Большой С.  — Оло И.)
* Средний Аваляк  — Урта Әүәләк
* Сукташ (гора)  — Суҡташ (Ирәмәлдә)
* Сундуки (хребет)  — Һандыҡ (Ирәмәлдәге һырт)
* Теча  — Тинес
* Шарташ (Свердловск)  — Шәреташ
* Шелом  — Шелом (Большой Ш.  — Оло Ш., Малый Ш.  — Кесе Ш.)
 
=== '''Мәләүез р.Һәргәй а. тирәһендәге ер-һыу атамалары (Илмир Ишбаев яҙып алған)''' ===
# Ташлытау тауы
# Ташморон
# Ҡаҙғантау тауы
# Ҡоҙғон уйы
# ҠыҙҙарҠоҙғон уйы
# Ҡыҙҙар тауы уйы
# ДүмбәләсҠыҙҙар тауы
# Дүмбәләс тауы
# Дуға теймәҫ уйы
# Кесерткән уйы
# Әзгәрләк тауы
# Яу сапҡан яланы
# Яңы ферма
# Оҙонғыр һырты
# Ерекле йылғаһы
# Өңлө тау
# Буҙаҡбуй башы (һырты)
# Ҡыҙыляр
# Баллы йылға
# ҺөтлөБаллы йылға
# БаллыҺөтлө йылға
# Ҡаршы йылғаһы
# Ҡаршы тау йылғаһы
# Ҡаршы тау
# Үткәүел яланы
# Сыбарат уйы
# Санигән яланы (Сана эйгән)
# Уба (иҫке атамаһы). Нөгөш ҡасабаһының ултырған урыны, быуа төҙөлмәгәнгә тиклем "«УБА"» тип аталған. Уба - — бәләкәй генә түмәләс тау, ҡалҡыу ер. Слово восходит к общетюркскому оба~опа `куча камней, курган`.
# Балантөбәк яланы
# Бүләк буйыБалантөбәк яланы
# ҺирәтБүләк башыбуйы яланы
# Һирәт башы яланы
# Ҡырын бит
# Ҡоро йырын
# Буташ йылғаһы
# ҠаршыБуташ йылғаһы
# Яманай ыҙмаһы. ЫҘМА - — зимовка, зимовье.
# Йәйләү. Элек малдарҙы йәй көндөре ошо яланға йәйләүгә алып сыҡҡан булғандар.
# Бесәрле ярымутрауы
# Зыярат (элекке). Элекке зыярат урыны. Быуа быуғас һыу аҫтында ҡала.
# Буранай (күл). Был урында быуа быумағанға тиклем ҙур күл булған.
# Үләмәт йылғаһы
# Арҡыры йылға
# Иҫке ферма урыны
# Бейек сағыл. САҒЫЛ - — Тауҙың көнгә ҡараған яланғас (ғәҙәттә текә, ташлы) битләүе. Сағыл башы. Сағылдарҙа ҡарағай үҫә. (Косогор).
# Һелкәүес яланы
# Иҫке ҡапҡаҺелкәүес яланы
# Иҫке ҡапҡа яланы
# Юрмаш яланы
# ҺелкәүесЮрмаш яланы
# Ҡарлы мәмерйә
# Юрмаш йылғаһы
# БуташЮрмаш йылғаһы
# Ҡая башы
# Кәкүр (ялан)
# Аҡауаз йылғаһы
# ЮрмашАҡауаз йылғаһы
# Ҡурғашлы. Ҡурғаш - свинец.
# Ҡурғашлы. йылғаһыҠурғаш — свинец.
# АҡауазҠурғашлы йылғаһы
# Ялануй уйы
# ҠоҙғонЯлануй уйы
# Оло ялан (Юрмаш)
# Хәлил юлы. Ҡурғашлыға барған юлдың атамаһы.
# Ҡалмаш яланы
# ЮрмашҠалмаш яланы
# Таллы тауы
 
==''' Донъя''' ==
 
* Аббасиды  — ғәббәсиҙәр
* Абу-Хурайра (араб. историограф)— Әбү-Һүрәйрә
 
* Агашери  — ағашәри (бор. төрки телле ҡәбилә, бөгөн вариҫтары Иранда йәшәй)
* Азербайджан  — Әзербайжан
* Азовское море  — Аҙау диңгеҙе
* Азыхская пещера  — Азих мәмерйәһе (Таулы Ҡарабахта)
* Ак-Коюнлу  — Аҡ Ҡуйунлы (төркисә аҡ+ҡуйун (бәрән) тигәндән; төркүмән ҡәбиләләре беләшмәһе)
* Аксуйцы  — аҡсуҙар (уйғур субэтносы)
* Алаша (тюрк. племя)  — алашалар (Кесе Жүздәге ҡаҙаҡ ҡәбиләһе)
* Алпаут (тюрк. племя)  — алпауттар (алптар берләшмәһе мәғәнәһендә)
* Алты чуб (тюрк. племя)  — алты чуб (һундарҙан баш алған алты чун ҡәб. берләшмәһе)
* Ардебиль (Иран)  — Әрдәбил (Ирандың 31 останының береһе һәм шуның баш ҡалаһы)
* Астар  — Астар (бор. семит мифологияһындағы илаһ)
* Атрек (река)  — Әтрәк (Иран һәм Төркмәнстандағы йылға)
* Атушцы (уйг.)  — атуштар (уйғыр субэтносы)
* Ахеменидское государство  — Әһәмәни дәүләте (Әһәмән  — бор. фарсы батшалары ырыуы)
* Багдад  — Бағдад
* Байлакан, Байлаган  — Байлаҡан (Кавказдағы бик бор. ҡала, әрмәнсә  — Пайтакаран)
* Балх  — Бәлх (Афғанстандағы ҡала)
* Барда  — Бәрдә (Әзерб.)
* Барсилы (тюрк. племя)  — барсилдар
* Барсхан (тюрк. племя)— барсхан
* Берш (тюрк. племя) (казахский род)  — Бәриш
* Бейлаган  — Бейлаҡан (Аҡһаҡ Тимер емертелгән Байлаҡан ур. төҙөтә)
* Бенгази  — Бәнғәзи
* Бехистун  — Беһистун
* Бозок (тюрк. племя) (союз огуских племен)серые стрелы  — буҙуҡ
* Буиды (Бувайхиды, Аль-и-Буи) (шииты, правившие в Багдаде в 945—1055  гг.)  — бүвәйһиҙәр
* Варсак (тюрк. племя)  — варсаҡ
* Верхний Исеть  — Үрге Исәт
* Врата блаженства (Дер-и-Саадет, Топкапы  — Тупҡапҡа һарайында)  — Сәғәҙәт ҡапҡаһы
* Гобустан  — Ҡобустан
* Гянджа  — Гәнжә
* Дейлемиты (даламиты)  — дәйләмиҙәр
* Дербенды  — дәрбәндиҙәр
* Джульфа  — Жүлфә
* Доланы (уйг.)  — доландар
* Дулаты, дуклаты, дуглаты, дулу  — дулаттар
* Египет  — Мысыр
* Жагалбай (тюрк. племя)  — яғалбай
* Зайенде (река в Иране)  — Зайәндә
* Заррин-Шахр  — Заррин-Шәһәр
* Зороастризм  — зәрдүштилек (у татар  — зәрдөштлек, турок  — зердүштлүк, узбек  — зардуштилик, азер.  — зәрдүштилик)
* Зулькадар (тюрк. племя)  — зүлҡәдәр
* Ивэ (огузское племя)  — ивә
* Изреель  — Изреғәл
* Ильдегизиды  — илдәгизиҙәр
* Исфахан  — Исфаһан (этимология: Нисф-ә-Жәһан  — пол мира)
* Каан  — ҡаған
* Кавары (тюрк. племя)  — ҡабарҙар
* ТКавзехекст  — Ҡавза
* Кавказ  — Кавказ (бер телдә лә Ҡаф тигәнгә оҡшаш атама юҡ, бөтәһендә лә Кавказ)
* Каджары  — ҡажарҙар
* Казвин  — Ҡазвин
* Кайи (тюрк. племя)  — ҡайы
* Канжыгалы (тюрк. племя)  — ҡанжығалы
* Карабах  — Ҡарабах
* Карадаглы  — ҡарадағлы
* Кара-Коюнлу Джаханшах  — Ҡара Ҡуйынлы Йыһаншаһ
* Карлуки (тюрк. племя)  — ҡарлуҡтар
* Касраниды  — кәсрәниҙәр
* Катабанское царство  — Ҡәтбан
* Катаганы (тюрк. племя)  — ҡатағандар
* Кашгарцы (уйг.)  — кәшкәрҙәр
* Кебара  — Кәбара
* Кения, кенийцы  — Кения, кениҙар
* Кербела  — Кәрбәлә
* Кефе  — Кәфә (Ҡырымда)
* Комульцы (уйг.)  — ҡумулдар
* Корлинцы (уйг.)  — корлалар
* Кубань  — Ҡобан
* Кубинское ханство (Азерб.)  — Ҡуба ханлығы
* Кувейт  — Күвәйт
* Кульджинцы (уйг.)  — ғулжиҙар
* Курейш  — ҡөрәйеш, ҡурайш (ике вариантта йөрөй)
* Куртии  — куртиҙар
* Курды  — ҡурдтар
* Кучарцы (уйг.)  — кучарҙар
* Кырки (тюрк. племя)  — ҡырҡтар
* Лобнорцы (уйг.)  — лопнурҙар
* Лянкорань  — Ләнкәран
* Мавераннахр  — Мавараннаһр
* Мазьядиды  — мәзйәдиҙәр
* Марага (Иран)  — Мараға
* Мариб (Йемен)  — Мәғриб (күптәр Викип. Ma’rib тигән)
* Мачины (уйг.)  — мачиндар
* Мераге (Иран, город)  — Марага
* Мерв (древний город в Ср. Азии)  — Мәрв
* Мешхед  — Мәшһәд
* Мидия Атропатена  — Атропат Мидияһы
* Мингечевир  — Мингәчевир
* Минейское царство  — Мәин батшалығы
* Мраморное море  — Мәрмәр диңгеҙ
* Мугаджары  — Мугалжар
* Мусафириды (Салариды)  — мосафириҙар (салариҙар)
* Наджаф  — Нәжәф
* Наджафабад  — Нәжәфәбад
* Найманы (тюрк. племя)  — наймандар
* натуфийская культура  — натуф мәҙәниәте
* Нахичевань  — Нахчиван
* Ниневийцы  — нинивиҙәр
* Нушиби (тюрк. племя)  — нушиби
* Омейяды  — умайялар
* Оногуры (тюрк. племя)  — оноғурҙар
* Османская империя  — Ғосман империяһы
* Падары (тюрк. племя)  — падарҙар
* Палестина  — Фәләстин
* Пехлевийский язык  — пәһләүи теле
* Полурцы (уйг.)  — полурҙар
* Раввадиды  — рәүүәдиҙәр
* Румлу (тюрк. племя)  — румлу
* Русы (в ед.ч. русин)  — русиндар
* Сава  — Сәба
* Савская (царица)  — Сәба (батшабикәһе)
* Саджиды  — сажиҙар
* Саджиды  — сажиҙар
* Салариды  — салариҙар (мосафириҙар)
* Сальян  — Салйан
* Сараб  — Сәраб
* Сасаниды  — сәсәниҙәр (башҡалар сасаниҙар тип ала, беҙҙең текстарҙа ғына сәсәни)
* Саудовская Аравия  — Сәғүд Ғәрәбстаны
* Северный Ледовитый океан  — Төньяҡ Боҙло океан
* Сельджуки  — сәлжүктәр
* Селевкиды  — селевкиҙар (Селевк  — эллиндар династияһы)
* Семиты  — сәмиттәр
* Сефарды  — сфарадтар
* Сефевиды  — сәфәүиҙәр
* Сирия  — Сүриә
* Согдийцы  — соғдиҙар
* Соль-Илецк  — Тоҙ-Иләк
* Сумгаит  — Сумғайыт
* Сысерть  — Сысәрт
* Табаристан  — Тәбәристан
* Тевриз  — Тәбриз
* Тегеран  — Тәһран
* Тимуриды  — Аҡһаҡ Тимер дәүләте
* Топкапы  — Тупҡапҡа
* Туркманчай  — Төркмәнчай (Тәбриз янындағы ауыл)
* Туркоманы  — төркүмәндәр
* Турфанцы  — турпандар (уйғыр субэтносы)
* Тюркские племена— кынык  — ҡыныҡ, салур  — салғыр, авшар  — әфшәр, кайи  — ҡайы, караман  — ҡараман, байандыр  — байандыр, печенеги  — бәшнәктәр, половцы  — ҡыпсаҡтар (Византия һәм Европа сығанаҡтарында ҡумандар, халадж  — һалаш,),
* Угэдэй хан— Өгөҙәй хан
* Узы— үздәр (төрки ҡәбиләһе)
* Устаджлы  — устажлы (төрки ҡәбиләһе)
* Учтурфанцы  — учтурпандар (уйғыр субэтносы)
* Фулад-е-Мобараке— Фүләд-ә-Мөбәрәкә
* Фуюйские кыргызы— Фуюй ҡырғыҙҙары
* Хадрамаут  — Һадрамаут
* Ханэ-Исфахан— Ханә-Исфаһан
* Хашт-Бехешт— Һашт-Бәһәшт (Исфаһанда)
* Ходжалы  — Хожалы
* Хой  — Хой (ҡала)
* Хомейни-Шахр— Хөмәйни-Шәһәр
* Хорасан  — Хорасан
* Хорезм  — Хәрәзем
* Хотанцы  — хөтәндәр (уйғыр субэтносы)
* Хулагуиды— Хулагу дәүләте
* Хуррамиты  — һүррәмдәр
* Шамкир  — Шәмкир
* Шаншыкылы (тюрк. племя) — шанышҡылы
* Шахин-Шахр — Шаһин-Шәһәр
178

үҙгәртеү

Навигация