Башҡорт теле/Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр/И

Викидәреслек проектынан
Перейти к навигации Перейти к поиску

И[үҙгәртергә]

  • Игелек ит тә һыуға һал - халыҡ белер,халыҡ белмәһә балыҡ белер.
  • Иген икһәк-икмәк,быҙау һуйһаҡ-туҡмаҡ
  • Иген келәттә, кеше хеҙмәттә күренә.
  • Иген ҡамылынан билгеле.
  • Иген төбө — ҡыуаныс.
  • Иген үҫмәҫ тип, ерҙән төңөлмә.
  • Игенде арба өйгә ипдерә, сана баҙарға илтә.
  • Игендең яйын иккәп белер, арбаның яйын еккән белер.
  • Игенсе ямғыр теләй, юлсы аяҙ теләй.
  • Игенсе яуында тыныр.
  • Игенсенең ярты ғүмере яланда уҙыр.
  • Игә белгән иген ашар, игә белмәгән ниен ашар?
  • Иҙел даны менән боҙ китә, атай даны менән ҡыҙ китә.
  • Иҙел башынан болғана, тамағынан тына.
  • Иҙел һыуы бал булһа ла, илгә етмәй.
  • Иҙел Яйыҡтың ағаһы,

Ағиҙел илдең яғаһы.

  • Изге эштең иртәгеһе яҡшы.
  • Ижтиһад иткән моратына еткән.
  • Ике күңел бер булһа, сүплек башы гөл булыр.
  • Ике ҡулыңа бер эш — ал да кереш.
  • Ике күлдәкте бер иткән, бер күлдәкте юҡ иткән.
  • Ике сибәр бергә килһә, береһе ғүмерһеҙ була, ти.
  • Ике туған талаша, атҡа менһә яраша.
  • Ике айғырҙы бер һарайға япмайҙар.
  • Ике тәкә башы бер ҡаҙанға һыймаҫ.
  • Ике дәрүиш бер балаҫҡа һыйыр, ике батша ер йөҙөнә һыймаҫ
  • Икенең бере - йә ир, йә ҡатын баш булһын.
  • Ике бейә — ил ашы,

Өс бейә — болаҡ башы, Бер бейә — юҡтың ҡашы.

  • Ике ҡатын алғандың вайраны бар,
  • Ике һыйыр Һауғандың айраны бар.
  • Ике уйла, бер эшлә.
  • Икмәк — илдән, һыу — күлдән
  • Ил һөйөр байҙы, ир һөйөр һауҙы
  • Илар бала атаһының һаҡалы менән уйнар,
  • Илар түрә иле менән уйнар
  • Ил аралаған һынсы булыр, ер аралаған уҡсы булыр.
  • Ил асыуы — яман асыу.
  • Ил бай булһа, ярлылығың һиҙелмәй.
  • Ил бар ерҙә сәпсек үлмәй.
  • Ил барҙа ир хур булмаҫ, ир барҙа ил хур булмаҫ.
  • Ил биргәндә дуҫың булһын, ер биргәндә ҡушың булһын.
  • Ил дауһыҙ булмаҫ, ир дауһыҙ булмаҫ.
  • Ил илдән ҡалһа, иргә намыҫ.
  • Ил икмәге ирекле,

Эшләп алһаң, кимекле.

  • Ил ирекһеҙ булһа, ир күрекһеҙ булыр.
  • Ил ирекле булһа, түрә күрекле була.
  • Ил йолаһыҙ булмаҫ.
  • Ил йолаһына хан да буйһона.
  • Ил көйөнгәндә көйөн, ил һөйөнгәндә һөйөн.
  • Ил көсәйһә, бей хан була.
  • Ил күрмәк — бер бурыс, ир һынамаҡ — бер бурыс.
  • Ил күсә тип, утыңды һүндермә!
  • Ил ҡулы тау күсерер.
  • Ил ҡупһа — Иҙел ҡубыр, ауыл ҡупһа — дауыл ҡубыр.
  • Ил ҡәҙерен белмәгән — башын юғалтҡан,
  • Ер ҡәҙерен белмәгән — ашып юғалтҡан.
  • Ил менән ҡара көн дә байрам булыр.
  • Ил намыҫы ир муйынында.
  • Ил намыҫы хур итмәҫ.
  • Ил өҫтө — алтын бишек.
  • Ил өҫтөндә илле алтын.
  • Ил терәге — ир, ир терәге — бисә.
  • Ил хөкөмһөҙ булмаҫ.
  • Ил эшенең иртәгеһе маҡтаулы.
  • Ил яҙмышы — ир яҙмышы.
  • Илгә бирһәң ашыңды, ил ҡәҙерләр башыңды;
  • Эткә бирһәң ашыңды, эттәр талар башыңды.
  • Илгә ҡаза теләгән ҡаҙалып үлер.
  • Илгә ҡушылһаң — ир булырһың, илдән айырылһаң — хур булырһың.
  • Илгә сыҡһаң, илле төрлөнө күрерһең.
  • Илгә таянған Иҙел кисер.
  • Илгә һыймаған баш — Иҙелгә батҡан таш.
  • Илде тинтәк боҙор.
  • Илдең биле ныҡ булһа, ирҙең күңеле туҡ булыр.
  • Илдең итәге киң.
  • Илдең көнө ер менән.
  • Илдең көнө — ир менән, ирҙең көнө — ил менән.
  • Илдең күҙе илле.
  • Илдең хаҡын ир даулар, ир дауламаһа, кем даулар?
  • Илдең эше ир муйынында, ирҙең эше ил ҡуйынында.
  • Илдә баш булмаһа, эт башҡа менә.
  • Илдә булһа, иренгә тейә.
  • Илдә булһа, үлмәҫһең, илһеҙ көнөң күрмәҫһең.
  • Илдә егет һанаулы.
  • Илдә ир үлмәҫ
  • Иле байҙың бейе бай.
  • Иле барҙың көнө бар
  • Иле барҙың — ҡабымы бар.
  • Иле барҙың — теле бар.
  • Иле берҙәмдең — көнө берҙәм.
  • Иле ныҡтың — биле ныҡ.
  • Иле юҡтың— түшәге юҡ, икмәге юҡтың— көйшәме юҡ.
  • Илем-көнөм булмаһа, айым-көнөм тыумаһын!
  • «Илем» тимәҫ ир булмаҫ, «өйөрөм» тимәҫ ат булмаҫ.

Илен ҡурсыған ил ағаһы булыр,

  • Илен борсоған ил буҫағаһы булыр.
  • Илен танымаған илгә бей булмаҫ.
  • Илен һатып ашаған — ике генә көн йәшәгән.
  • Илен һөйгән ир булыр.
  • Иленә ҡайтҡандың ояты юҡ.
  • Иленән биҙгән ир уңмаҫ, күленән биҙгән ҡаҙ уңмаҫ.
  • Илле илен маҡтар, юкәле күлен маҡтар.
  • Илле йылдан ил яңырыр, йөҙ йылдан ҡаҙан яңырыр.
  • Илләштереү илсенән, юлыҡтырыу яусынан.
  • Илсегә үлем юҡ.
  • Илсегә ялҡауҙы ебәрһәң, илгә яу килтерер.
  • Илселек — димселек.
  • Иләҫ илдән китер.
  • Иллегә еткәс, ирҙәр ҙә ипкә килә
  • Иллелә - ил ағаһы
  • Иләктә һыу тормаҫ,

Ҡатын-ҡыҙҙа һүҙ тормаҫ

  • Иләмәй күн булмаҫ, тирһеҙ тун булмаҫ.
  • Иләктә һыу тормаҫ, тинтәктә һүҙ тормаҫ.
  • Иләктәгең — күнәккә, күнәктәген — иләккә.
  • Илһамлы хеҙмәт — илгә ҡеүәт.
  • Иләк менән һыу ташымайҙар.
  • Иләмәй күн булмаҫ, тиреһеҙ тун булмаҫ
  • Имән ҡаты ергә төпләнер.
  • Иң элек уйла, унан эшлә
  • Инженер булыуҙан менеджер булыу хәйерлерәк.
  • Инһәң — ил, сыҡһаң — яу.
  • Инә ҡаҙ йомортҡа баҫҡанда ата ҡаҙ янында бейер
  • Инә ҡаҙ ҡаңғылдамаһа, ата ҡаҙ бармай.
  • Инәһеҙ ҡорт бал йыймаҫ,

Бал йыйһа ла, мул йыймаҫ

  • Инәһеҙ ҡорт көсһөҙ булыр.
  • Ипле кеше иленән китмәҫ.
  • Ипһеҙ ҡыҙ йәрһеҙ ҡалыр.
  • Ир аҡылы — бер алтын, ил аҡылы — мең алтын.
  • Ир башына килһә килһен, ил башына килмәһен.
  • Ир-егет — ил көҙгөһө
  • Ир-егеттең аҫылы ил эшендә танылыр.
  • Ир-егеттең яҡшыһы ил менән.
  • Ир ике һөйләһә — үҙенә бөлә, хан ике һөйләһә — иленә бәлә.
  • Ир илендә ҡәҙерле.
  • Ир ҡайғыһы илдә.
  • Ир ҡәҙере ил менән.
  • Ир терәге — ер.
  • Ир — тыуған илендә, ат — туйған ерендә.
  • Ир үлһә лә, йола үлмәҫ.
  • Ир үлһә, ил көйөнөр, дошман һөйөнөр.
  • Ир яҡшыһы илгә ярай.
  • Ирҙең даны иленән, халҡы менән еренән.
  • Ирҙән ашмаҡ бар, илдән атма к юк.Ирҙән китһәң дә, илдән китмә.
  • Ирҙәр айырылһа, ил таралыр.
  • Ир аҡыллы булһа, ҡатын күндәм була.
  • Ир булған ир егерме биштә баш булыр,

Ир булалмаған ир иллелә лә йәш булыр

  • Ир булған кеше этеп йыҡһын, тартып торғоҙһон.
  • Ир йәше - ике утыҙ, ҡатын йәше - бер утыҙ
  • Ир йәше ике илле - береһе шәкәр, береһе бикәр
  • Ир-аҙамат билгеһе - тышта мырҙа, өйҙә ҡол
  • Ир ҡанаты ат була.
  • Ирҙең юлдашы ла ат, моңдашы ла ат.
  • Иренсәк йорт ил булмаҫ, ил булһа ла, гел булмаҫ.
  • Иртә сәсһәң — уңырһың, һуңға ҡалһаң — туңырһың.
  • Ит тапмаған - үпкәгә кинәнгән, ҡыҙ тапмаған - еңгәгә (бисәгә) кинәнгән.
  • Ир үлһә лә йола үлмәҫ.
  • Иргә бер ҡат барыу - ғәҙәт, икенсегә - оят.
  • Ирең булмаҫтайға иренеңде бирмә
  • Ире өмә әйткән, ҡатыны баланға киткән.
  • Иреңдән айырылғансы күкрәгеңдәге йәнеңдән айырыл.
  • Ирҙе ир иткән дә, хур иткән дә — ҡатын.
  • Ирҙән ҡайтҡан яуҙан ҡаты.
  • Иртәгә ҡалған эшең - һынып төшкән тешең.
  • Иртәгә лә көн бөтмәҫ
  • Иртән дә өйрә, кис тә өйрә - был ҡорһаҡтар ни күрә?
  • Иртәгә лә көн бөтмәҫ.
  • Ир аҫылы эштә беленә.
  • Ир ғәйрәте тауҙы ҡом итә.
  • Ир ҡоралы - ҡамсылыр, ҡулда барҙа ҡәҙере юҡ.
  • Ир маҡтаныр, ҡорал эшләр.
  • Ир һөнәре эш булыр.
  • Иренгән ике үлгән.
  • Иренгән ике эшләр, артынан бармағын тешләр.
  • Иренгән эш һөймәҫ.
  • Иренгәндең иренен эт ялаған.
  • Иренмәгән иртәгәге эшен бөгөн бөтөргән.
  • Иренмәгәндең ирене ашлы, иркәнең күҙе йәшле.
  • Иренмәгәндең эше сифатлы.
  • Иренмәһәң, оҫта булырһың.
  • Иренсәк иркә булыр.
  • Иренсәккә эш ярамаҫ.
  • Иренсәкте илсе итһәң, илеңә яу килтерер.
  • Иренсәктең ирене кибер.
  • Иренсәктең табышы юҡ.
  • Иренсәктең эше ике.
  • Иренсәктә дәрт булмаҫ.
  • Иренһәң - ауырырһың, тырышһаң - һауығырһың.
  • Иренһәң — иренеңә теймәҫ.
  • Иренһәң, эшең кем эшләр,оялһаң, һүҙең кем әйтер?
  • Иртә барһаң- ит бешә, һуңға ҡалһаң - бит бешә
  • Иртә торған ас ҡалмаҫ.
  • Иртә торған егеттең ырыҫы артыҡ,иртә торған ҡатындың өлөшө артыҡ
  • Иртә торған ир уңыр.
  • Иртә торған үкенмәҫ.
  • Иртә торғандың ғүмере оҙон.
  • Иртә торғанндың ырыҫы артыр.
  • Иртә торһаң — уңырһың, кискә ҡалһаң — туңырһың.
  • Иртәгә ҡалған эшең — һынып төшкән тешең.
  • «Иртәгә» тигән иренгән, бөгөндән ҡалган бөлгән.
  • «Иртәгә» тигән уй менән бөгөп тамаҡ туймай.
  • Иртәгәге эшеңде бөгөн уйлап ҡуй.
  • Иртәгеһен ишәк ҡайғыртҡан.
  • Ирән ерҙә ир үлмәҫ.
  • Ирәндегем — бишегем, оло оңғол ишегем.
  • Исемең шәп булһын, ырыуыңа тап булһын

Ырыуыңа тап булмаһа - ораныңа тап булһын

  • Иҫәр менән иҫәр булма
  • Иҫәр үҙе һөйләр, үҙе көлөр - кешегә ҡалдырмаҫ.
  • Иҫәр этен маҡтар, өйөнә ҡайтһа бисәһен маҡтар.
  • Иҫәп кәрәк, уй кәрәк, уйлап эшләгән һирәк.
  • Иҫәпһеҙ колхоз — ишекһеҙ йорт.
  • Иҫәпкә бар, һанға юҡ.
  • Иҫәрҙе яҡлама, ялҡауҙы маҡтама.
  • Иҫәрҙең ише булмаҫ, ялҡауҙың эше булмаҫ.
  • Ите—иткә, һурпаһы—биткә
  • Итексенең беҙе юҡ.
  • Итексенең итеге булмаҫ, балтасының ишеге булмаҫ.
  • Итексенең итеге тишек, балтасының балтаһы китек.
  • Итеге тайыш булһа ла йөрәге тайыш булмаһын
  • Итле өйҙә - ике кис, өйрәлелә - бер кис
  • Ишәк арығанын белмәҫ,

Ир ҡартайғанын белмәҫ

  • Ишәктең дә егәрлеһе була.
  • Ишектән кереп, төнлөктән сыҡма.
  • Ишәк тиреһе ябынһаң да, арыҫлан эшен эшлә.
  • Ишек алдында һыйырың булһа, оҫтәл оҫтөндә һыйың бу¬лыр.
  • Ишәк барға һаналһа ла, малға һаналмай.
  • Ишәк ите ит булмаҫ.
  • Ишәктең ите хәрәм, көсө хәләл.